Search
Filters
RSS

Blog posts of '2021' 'December'

پيشگيرى و مقابله با مصرف سيگار در نوجوانى

سيگار در نوجوانى:

در كانادا حدود ١٦ درصد از نوجوانان ١٢ تا ١٥ ساله تجربه سيگار كشيدن را داشته اند. اين ميزان در پسران ١٩ درصد و در دختران ١٣ درصد است.

 متأسفانه سه چهارم از نوجوانانی که مرتباً سیگار می‌کشند، تا دوران بزرگسالی همچنان سیگار را ادامه می‌دهند. علت این است که نوجوانان نسبت به بزرگسالان برای اعتیاد به سیگار آسیب‌پذیرترند. محققان با مقایسه افراد در رده‌های سنی متفاوت که روزانه تعداد یکسانی سیگار می‌کشیدند پی بردند که نوجوانان ١٢ تا ١٧ ساله در مقایسه با سایر رده‌های سنی وابستگی بیشتری به نیکوتین داشتند. همچنین در مقایسه با بزرگسالان، احتمال اعتیاد نوجوانان به سيگار بيشتر است.

 

همانطور که روند اعتیاد نوجوانان متفاوت از بزرگسالان است، روند ترک اعتیاد آن‌ها نیز فرق دارد. ممکن است نوجوانان حتی با این‌که مرتباً سیگار می‌کشند، خودشان را سیگاری ندانند.

اصولا" طرز تفکر و نگرش نوجوانان در مقايسه با بزرگسالان  به گونه اى ديگر است. نوجوانان، زمان کمتری را براى فكر كردن و ايجاد آمادگی ذهنی برای ترک سیگار صرف مى کنند و از این رو امکان موفقیت آن‌ها کمتر است. همچنین، نوجوانان توانایی کمتری برای تحليل و برنامه‌ریزی براى آینده دارند که تا حدودی به این دلیل است که ساختمان و كاركرد مغز انسان تا اوایل ٢٠ سالگی هنوز به طور کامل رشد نیافته است. بنابراین در مقایسه با بزرگسالان، در مورد نوجوانان احتمال بیشتری وجود دارد که بدون فکر و دلیل عمل کنند و پيامدهاى طولانی‌مدت را جدی نگیرند. به همین دلایل بایستی زمان و زبان مناسبى را برای توضیح این‌که چرا ترک سیگار مهم است، اختصاص دهیم و در عين حال دلايل او براى سيگار كشيدن را هم درك كنيم. راهنمايى هاى خاص درباره نحوه اجتناب نوجوان از شرایطی که در آن هم‌سن و سالان سیگار می‌کشند و یا نحوه عملکرد نوجوان زمانی‌که برای کشیدن سیگار وسوسه می‌شود را در اختیار او قرار دهید.

اگر دختران نوجوان به منظور حفظ لاغری یا کاهش وزن خود سیگار می‌کشند شما ضمن تاكيد بر لزوم توجه همه جانبه به سلامتى، بایستی اطلاعاتی را درباره تغذیه و ورزش و همچنین روش‌های ترک سیگار در اختیار آن‌ها قرار دهید. برخی تحقیقات نشان می‌دهد که پسران نوجوان زمانی‌که می‌خواهند در ورزش‌های مدرسه شرکت کنند، احتمال بیشتری وجود دارد که برای ترک سیگار تلاش کنند. تأکید بر فوائد ترک سیگار براى سلامت بدن و آمادگى جسمانى در چنین مواردی مؤثر است.

 

نقش والدین براى ترك سيگار فرزندان:

والدین می‌توانند کارهای زیادی برای کمک به ترک سيگار نوجوانان انجام دهند. اول و مهم‌تر از همه این‌که اگر شما سیگار می‌کشید، خودتان آن را ترک کنید! اگر شما قبلاً سیگار می‌کشیدید و ترک کرده‌اید، تجربه خود را با فرزندتان در میان بگذارید. نوجوانان عموماً بر این باورند که هر گاه بخواهند می‌توانند سیگار را کنار بگذارند. از نوجوان خود بپرسید چه کاری می‌توانید انجام دهید تا به ترک سیگار او كمك شود. همچنین درباره دلایل این‌که سیگار می‌کشند با آن‌ها گفت و گو كنيد.

- زمانی‌که نوجوان شما سعی به ترک سیگار دارد، برای نوسانات خلق و خوی و غر زدن‌های او که به دلیل ترک نیکوتین است، آمادگی داشته باشید.

 به فرزند خود یادآوری کنید که اکثر نوجوانان سيگار نمى كشند. آنها ممکن است شيوع سیگار كشيدن را در بين هم سن و سالان خود بسیار بيشتر از رقم واقعى تصور كنند.

- هنگامی‌که شما تبلیغات مستقيم يا غيرمستقيم سیگار را در رسانه ها می‌بینید، با فرزند خود درباره عناصرى که در این گونه تبلیغات موردتأکید است  نظیر بلوغ، زیبایی، جذابیت جنسی،هيجان،ثروت، روابط اجتماعى و آرام بخشى صحبت کنید.  روشن کنید که مصرف سیگار هیچ‌یک از این‌ها را برای فرد به ارمغان نمی‌آورد.

برنامه اى ترك سيگار:

بهترين راه براى ترك سيگار درمان جامعى شامل رفتاردرمانى و مشاوره توسط متخصص به همراه دريافت داروهاى جایگزین نیکوتین است.

علائم ترک نیکوتین ناخوشایند است ولی خبر خوب این است که این علائم برای همیشه ادامه ندارند. این علائم در ابتدا بسیار شدید هستند و سپس تدریجاً از بین می‌روند. هر روزی که شما سیگار نمی‌کشید، علائم ترک در روز بعدی کمتر است. درمان جایگزین نیکوتین (NRT) به شما کمک می‌کند بر وسوسه سیگار غلبه کنید. در این‌جا چند گزینه ارائه شده است مانند آدامس نيكوتين و برچسب نيكوتين كه خوشبختانه دريافت اين موادو همچنين داروهاى اختصاصى ترك سيگار در استان بريتيش كلمبيا در طى برنامه درمانى رايگان است.

از آنجا كه وابستگى به سيگار شامل دو جنبه وابستگى جسمانى و روانى است و درمان‌های جایگزین نیکوتین اصولاً جهت علائم ترک فیزیکی هستند، برنامه‌ای نیز جهت مقابله با وابستگی روانى و عادتی فرد به سیگار موردنیاز است. يكى از موفق ترين روش هاى روان درمانى براى اين منظور مشاوره و مصاحبه انگيزشى است.در صورتی‌که مصرف‌کننده سیگار از تلفیق روش درمان جایگزین نیکوتین و درمان رفتاری استفاده کند، احتمال ترک سیگار دو برابر مى شود.

ایجاد تغییرات مثبت در سال جديد

تعيين هدف به روش اسمارت (SMART)

سال نو بر همگان و بر فارسى زبانان مهاجر مبارك. همه ى ما مى خواهيم سال جديد را نقطه آغازى براى تغيير يا تغييرات مثبتى در زندگى قرار دهيم. تحقيقات علمى نشان داده است تلاش برای ایجاد تغییر در صورتی موفقیت آمیز خواهد بود که هدفى  اختصاصى، قابل سنجش، دست يافتنى، واقع بينانه، و زمان بندى شده انتخاب كرده باشيم.

براى به ذهن سپردن اين نكات اسمارت (SMART ) باشيد.

SMART means Specific Measurable, Accessible, Realistic, and Time based goal

 

  • (Specific) هدفی کاملاً مشخص انتخاب نمایید. (هفته اى دو بار  نيم ساعت پياده روى خواهم کرد.)
  • M. (Measurable) روشی را برای اندازه گیری میزان پیشرفت خود پیدا کنید. (هر روز تلاش های خود را در تقویم يادداشت خواهم کرد.)
  • A. (Accessible) حتماً هدفتان تحقق پذیر باشد. توجه کنید که به لحاظ جسمی قدرت تحقق بخشیدن به هدف خود را داشته باشید. در غیر این صورت هدف کوچک تری را انتخاب نمایید. (مثلا به جاى هر روز باشگاه رفتن همان هفته اى يك بار پياده روى را انتخاب كنيد.)
  • R. (Realistic) هدف تان باید واقع بینانه باشد. ممکن است شاید سخن نامعقولی به نظر بیاید ولی انتخاب تغییری که به شدت به آن نیازمند هستید، مثلاً ترک سیگار، به اندازه تغییری که به لحاظ اطمینان کامل خود از تحققش انتخاب نموده اید(مثل كاهش ٢٠ درصد از تعداد سيگار روزانه) موفق نخواهد بود.
  • T. (Time set) روز و ساعت مشخصی را برای شروع در نظر بگیرید و نسبت به آن متعهد باشید. (از روز چهارشنبه چاى صبحانه ام  را بدون شكر مى نوشم.) برنامه تان را در تقويم  يادداشت كنيد و آن را به طور مرتب چک کنید: «هر هفته تقویم خود را مرور كنيد تا در صورت لزوم تغییراتی را در برنامه روزانه تان برای کسب موفقیت بیشتر ايجاد كنيد».

حذف برنامه هاى غير ضرورى

اگر احساس می کنید  كارهايتان خيلى شلوغ شده و به جهات مختلف کشانده می شوید، شاید احساس شما درست باشد. بنابر این با جستجوی روش هایی برای خلوت كردن، حذف كردن كارهاى غيرضرورى و ساده سازی، استرس خود را تسکین دهید. کار و مسئولیت هايى را بپذيريد بیابید که می توانید به آن عمل کنید. با یادداشت کردن کار و فعالیت های خود در هفته شروع کنید.

«نه» گفتن را در مواردی تمرین کنید که از شما خواسته می شود کارهایی را انجام دهید که فراتر از حد توان یا علایق شما است. یادگرفتن «نه» گفتن به آرامی ولی با جدیت نیز می تواند به خلوت کردن روزهای شلوغ شما کمک کند. محدود کردن امور، استرس شما را کاهش داده و راه حل های دیگری را پیش پای شما می گذارد و کسانی پیدا می شوند که حاضرند به شما کمک کنند. اگر توانايى نامحدودى از خود نشان دهيد، ديگران آن را درست درک نخواهند کرد و انتظارات شان از شما بیشتر خواهد شد.

راهنمايى هاى روانشناسى انگيزشى براى ايجاد تغييرات مفيد

 

  1. شما براى هر تغيير مثبتى انگيزه داريد. كسى نيست كه نخواهد سلامت جسمى و روانى خوبى داشته باشد. سيگار كشيدن، ورزش نكردن، رژيم غذايى پر از شيرينى و غذاهاى چرب نشان دهنده بى انگيزه بودن براى بهتر كردن عادات زندگى نيست. اين انگيزه را بايد با برنامه به ميدان عمل آورد.
  2. رویای بزرگ داشته باشید. اهداف جسورانه جالب و گیرا هستند. آیا مایل هستید در دوی ماراتن شركت كنيد؟ آیا دوست دارید ٢٠ کیلو وزن کم کنید یا اندام خود را آن قدر متناسب کنید تا لباس هاى زمان نوجوانى درباره اندازه تان شوند؟ با پشتکار، با تشویق و حمایت از خود می توانید در انجام این کارها موفق شوید. هدف بلند پروازانه اغلب، به نزديكان و دوستان شما هم انگیزه می بخشد. افراد مورد اعتماد را در جريان قرار دهيد. عده زیادی از آن ها شما را تشویق و دلگرم خواهند کرد، تعدادی نیز خوشحال خواهند شد عملاً به شما کمک کنند، مثلاً شما را در کلاس های آموزشی همراهی کنند یا بعضی از وظایف معمولی شما را بر عهده بگیرند تا شما وقت آزاد داشته باشید.
  3. رویاهای بزرگ را تا حد لازم به مراحل کوچک تر تقسیم کنید. اکنون به افکار كوچك تر بپردازید. مراحل کوچک شما را به هدف نهایی نزدیک تر می کنند. چند مرحله ضرورى را مشخص کنید. دسترسی به نخستین هدف می تواند جهت غلبه بر کارهای مشکل تر و کسب موفقیت، به شما اعتماد به نفس بخشد. انتخاب گزینه های آسان در ابتدا كمك كننده است. اگر مطابق با «فهرست برنامه ها» به اجرای طرحی اقدام کنید هر چه زودتر خواهید توانست آن را از فهرست برنامه های خود خارج کنید. کارهای سخت و دشوار خود را به وظایف کوچک تر تقسیم کرده و براى شروع با انجام کارهای سهل و ساده از مراحل مختلف تند و سبک بال عبور کنید.
  4. خود را متعهد کنید. با دادن قول مکتوب یا شفاهی به کسانی که مهم و محترم می شمارید خود را مسئول و پاسخگو کنید. این کار شما را تشویق خواهد کرد تا از مراحل سخت عبور کنید و توانايى خود را به آنها ثابت كنيد. شما می توانید به افراد خانواده يا نزديك مانند همسر یا فرزند، معلم، پزشک، رئیس، یا دوستان خود تعهد بدهيد.
  5. به خود جايزه بدهید. منتظر نمانید تا حین برداشتن گام های استوار در آخرین کیلومتر ماراتن رویایى یا بعد از کاهش آخرين كيلوى وزن اضافی، موفقيت خود را جشن بگيريد. تغییرات سالم اغلب به مرور رشد کرده و گسترش می یابند. هر گام بزرگ و کوچکی که در راه رسیدن به هدف خود برمی دارید، برای تقدیر از موفقیت به دست آمده اندکی مکث کرده و جهت ادامه راه خود را مورد تشویق قرار دهید. بکوشید تحسین و تشویق راهنما یا همراه خود را به دست آورید. از اعضای خانواده و دوستان خود بخواهید شما را تشویق کنند. در اینترنت و شبكه هاى اجتماعى مجازى كه عضو هستيد تشويق و حمايت  دريافت کنید.
  6. از گذشته درس بگیرید. هرگاه از ایجاد تغییر ناکام شدید، ناکامی حاصل را گامی برای نزدیک شدن به هدف تلقی نمایید. چرا؟ چون هر تلاش صادقانه درسی است که آموخته شده است. وقتی به مشکلی برخورد می کنید لحظه ای بیندیشید که ایراد کار کجا است. شاید چالش بس بزرگی را بر عهده گرفته باشید؟ در این صورت از میزان بلند پروازی خود کم کنید یا چالش بزرگ را به مراحل کوچک تر تقسیم کنید. اگر می بينيد که در روزهای پرمشغله مطلقاً نمی توانید سى دقیقه پياپى ورزش کنید، آن را به سه جلسه پیاده روی ده دقیقه ای تقسیم بندی کنید – یکی قبل از کار، یکی در وقت ناهار و دیگری بعد از کار- یا انجام یک پیاده روی بيست دقیقه ای هنگام ناهار به علاوه تخصیص ده دقیقه از برنامه روزانه به پیاده روی، بالا رفتن از پله، طناب زنی یا فعالیت های مشابه.
  7. از نفس کارهای خود سپاسگزار باشید. کمال مطلوب را فراموش کنید. نه پايان ماراتن بلکه دويدن را به عنوان چشم انداز خود در نظر بگیرید. اگر با قصد اتمام كارى آن را شروع كرده ايد، حتی اگر کم تر از آن میزانی که قصد داشتید پیشرفت کنید، باز به نفع خود کار کرده اید. انجام هر فعالیتی بهتر از بی فعالیتی است. اگر قرار است يك روز در باشگاه مدت سى دقیقه نرمش کنید ولی به زور توانسته اید ده دقیقه این کار را انجام دهید از تلاش خود قدردانی کنید. همین قدر خوب است. شاید فردا وضع بهتر از این باشد.

سال ٢٠٢٠ شايد نمره شما ٢٠ نباشد اما قبولى در انتظار شماست، امروز شروع كنيد.

در جست و جوى شادى

طفلی به نام شادی، دیری است گم شده است

با چشم‌های روشن براق

با گیسویی بلند به بالای آرزو

هر کس ازو نشانی دارد ما را کند خبر

این هم نشان ما:

یکسوخلیجفارس

سوی دگر خزر

(م. سرشک)

 

مبانى نظرى:

شادى یک آرمان جامع و یک هدف اساسی از وجود انسان است، به این دليل، سازمان بهداشت جهانی به طور فزاینده ای بر شادی به عنوان یک بخش مهم از سلامتی تأکید دارد.  شادكامى یک تجربه لذت بخش و راضی کننده است یا یک حالت خوب است که با احساساتی از رضایت تا سرخوشى مشخص می شود.  شادی مى تواند باعث ایجاد خلق و خوی دلپذیر ، احساسات مثبت ، بهزیستی و نگرش مثبت نسبت به خود و دیگران شود.

 

شادكامى و روابط اجتماعی:

روابط نزدیک برای افراد در طول زندگی مهم است. پژوهش هاى علمى تأیید كرده است كه روابط اجتماعی از ديرباز یكی از قوی ترین و مهمترین پیش بینی كننده های خوشبختی تلقی می شود.  البته مى توان گفت نه تنها تعريف شادكامى يا كامروايى ساده نيست بلكه ارتباط آن با روابط اجتماعى براى همگان يكسان نيست، به عبارت ديگر معیار خوشبختی برای همه ثابت نیست. نقش روابط اجتماعى در شادكامى را می توان در احساس امنیت، دلبستگی ، حمایت اجتماعی و و ايجاد اعتماد به نفس دانست،از همين روست كه در طه همه گيرى جهانى كرونا، كاهش روابط اجتماعى يكى از دلايل افزونى افسردگى و اضطراب است.  البته بايد توجه داشت که تیپ شخصیتی و نوع نگاه به روابط بين فردى در ميزان رضايت و خرسندى از اين روابط ودر نتيجه احساس خوشبختی  حاصل از آن تاثير چشمگيرى دارد، به نحوى كه برخى از روابط بين فردى خوشحال مى شىنو و براى برخى تاثير اين روابط منفى است. طبق نظریه دلبستگی، اعتقاد بر این است که تعامل با كسانى كه به آنان دلبستگی داريم، با انتقال احساس ایمنی و امنیت ، پریشانی را برطرف می کند و احساسات مثبتی مانند تسکین ، عشق و سپاس را بر مى انگيزد.  با تعاملات مثبت مکرر، احساس امنیت و دلبستگی به تدریج در ذهن فرد با خاطرات تجربیات و احساسات مثبت آميخته می شود.

 

شادكامى و آزادی:

رابطه آزادی و شادكامى کاملاً مثبت است.  آزادی ممکن است به عنوان آزادى عمل تعریف شود به اين معنا كه مردم بتوانند طبق میل خودشان رفتار کنند.  اما مهم است که بگوییم ، آزادی وقتی با هنجارها و مقررات اجتماعی همراه شود ، به سعادت بیشتری منجر می شود.  در برخی موارد دیده می شود که یک انتخاب عاقلانه منجر به شادكامى بسیار بیشتری می شود تا يك تصمیم گیری در پی لذت جسمی و کوتاه مدت.  بنابراین می توان گفت که ، یک آزادی خردمندانه می تواند شادی طولانی مدت را تضمین کند و بنابراین بسیار ارزشمندتر از لذت کوتاه مدت است.  در این باره بنیامین فرانکلین (١٨١٨) ، یکی از طرفداران بزرگ آزادی ، گفته است  "آنها که می توانند از آزادی اساسی دست بکشند تا کمی امنيتى موقتی کسب کنند ، نه شايسته آزادی اند و نه سزاوار امنيت".  از اين بیان بنیامین فرانکلین می توان برداشت كرد که دستيابى به آزادى معناى واقعى كلمه  می تواند خرسندى و شادی بیشتری را در جامعه براى فرد ايجاد کند.

سلامت روان شما بیش از آنچه تصور کنید بر سلامت کلی شما تأثیر می گذارد.  وقتی استرس دارید ، عصبانی هستید یا غمگین هستید ، بدن شما نیز رنج می برد. اين رنج ممكن است خود را به شکل مشکلات گوارشی، سردرد، کمردرد، مشكات جنسى یا علائم جسمی ديگر نشان دهد.

 اکثر افرادی که در مشاوره با آنها صحبت می کنم می خواهند آرامش خود را بهبود بخشند و شادكامى را در زندگى افزایش دهند، اما دستيابى به اين هدف برايشان آسان نيست.  اگر چه عوامل اجتماعى بر سلامت به طور كلى و از جمله بر سلامت روان و احساس شادى موثرند، اما به راحتی می توان در دام این تفکر افتاد که مشکلات ما کاملاً خارج از کنترل ما یا ناشی از افراد دیگر هستند.  گاه با تغییراتى در رفتار خود و ایجاد عادت های جدید، بسیاری از ناراحتى هاى ما شروع به بهبود مى کنند.  وقتی شاد و در آرامش هستید، بدن احساس بهتری می کند و شما می توانید با روش های موثرتری به چالش هاى زندگى پاسخ دهید. تحقیقات زیادی تاثير مشاوره، روان درمانی و تغییر سبک زندگی را در ايجاد شادكامى نشان داده است. به چند نكته در اين مختصر اشاره مى كنم.

 

دو نكته از بهداشت جسمى براى شادكامى شما:

١- ورزش كنيد.

وقتی در بدن خود احساس قدرت می کنید، در ذهن خود نیز احساس قدرت می کنید. مطالعات متعددی ورزش منظم را با بهبود خلق و خو و کاهش اضطراب مرتبط دانسته اند. در حقیقت ، ورزش به کار صحیح مواد شیمیایی مغز کمک می کند.  من به خصوص پياده روى و دويدن در طبيعت را  دست كم سه تا پنج بار در هفته توصيه مى كنم..  قرار دادن ورزش در برنامه روزانه می تواند به بالا بردن روحیه، کاهش اضطراب، افزایش اعتماد به نفس، کاهش تفکرات منفی و بهبود خواب کمک کند.  به علاوه ، ورزش یکی از بهترین راه هاى به تاخير انداختن پیری است.  هنگام ورزش ، بدن به طور مداوم اکسیژن بيشترى دريافت می کند و اين امر در جلوگیری از عوارض  پیری موثر است.

٢- خواب كافى داشته باشيد.

مغز شما براى درست كار كردن باید بخوابد تا به اين ترتیب بازسازی شده و فعاليت شيميايى سالمى براى آرامش و خوشحالى از سر بگيرد. خوب نخوابيدن می تواند در ایجاد و يا تشديد مشکلات بهداشت روان تاثير داشته باشد .

 کار با یک درمانگر می تواند به شما کمک کند تکنیک های موثری را برای بهداشت خواب، آرام کردن ذهن و ريلكس كردن بدن خود، و داشتن خواب خوب در پايان يك روز شلوغ یاد بگیرید.

 

دو نكته از بهداشت روان براى شادكامى شما:

١- خوددارى از پيش داورى و نتیجه گیری زودرس:

من در تجربه ٣٠ سال مشاوره با زوج ها دريافته ام که این امر منجر به اختلافات و حتى طلاق های زیادی بين همسران می شود. همه در مورد درك خواسته، رفتار و قصد همسرشان بسیار سريع و مطمئن عمل می کنند و اغلب به سرعت به نتیجه اى نادرست می رسند.  یکی از سوالات مورد علاقه من در زوج درمانی این است که "آیا شما هرگز از همسر يا پارتنرتان سوال کرده اید که آیا برداشت شما، همان چیزی است که او فکر می کرد، منظورش بود، يا مى خواست؟"  افراد به طور کلی پیش فرض های خود را بررسی نمی کنند و بسيارى اوقات برداشتى اشتباه دارند.

٢- خوددارى از شخصی كردن موضوعات:

واکنش اکثر افراد به شما مرتبط با شخصيت آنهاست، نه شما.  به عنوان مثال ، اگر رئیس شما بداخلاق و پرتوقع است، وقتى به كار شما اعتراض مى كند به احتمال زیاد اين  به سبک شخصیت او مربوط است تا عملکرد کاری شما.  اگر آن را شخصی بگیرید ، احتمالاً احساس عصبانیت ، اضطراب یا افسردگی خواهید داشت و از دست خودتان ناراحت مى شويد.  در حالى كه اگر اين موضوع را به عامل واقعى آن يعنى یک شخصیت خاص و یک سبک ارتباطی مرتبط كنيد، می توانید روی یادگیری روشهای موثر کار با این نوع افراد تمرکز کنید.

نقش همدلی در رابطه ى والدين با فرزند نوجوان

اگر چه  «همدلى»  پايه اى مهم وضرورى براى موفقيت در هر رابطه ى انسانى است،  اما اين احساس صادقانه و توانايى بيان آن در رابطه والدين با فرزند نوجوان اهميتى بى مانند دارد. منظور از همدلى درك درست ازاحساسى است كه فرد مقابل ما در خود دارد و دركلامش نشان مى دهد. براى همه مادران و پدرانى كه مى خواهند در دوران نوجوانى رابطه ى خوبى با فرزند نوجوانشان داشته باشند و بسيارى اوقات  از نبود چنين رابطه اى آزرده خاطرند، يك راه كليدى حفظ و بهبود اين رابطه داشتن توانايى همدلى است. جالب اينجاست كه براى برخى والدين ابراز همدلى موقع ناراحتى فرزندشان مشکل تر از نصيحت كردن، حل مشكل، و راهنمايى است.  براى همدلى بايد به گفته های فرزند به درستى گوش كرد و در ضمن استفاده از قوه تخیل و به ياد آوردن تجربيات مشابه خود در نوجوانى، احساس  او را درك كنيم و اطمینان يابيم که آن چه نوجوان بر زبان آورده درک و دریافت شده است.

هر يك از لحظات بیان احساسات نوجوان را به مثابه فرصتی برای ارتباط بدانید. البته همدلی به معنای توافق يا تاييد نوجوان نیست. بنابر این، اگر فرزند شما از دعوا با دوستش، رفتار ناخوشايند مدير مدرسه، یا به خاطر خراب کردن یک امتحان در مدرسه ناراحت يا عصبانى است، همدلی با او بدان معنا نیست که به او حق بدهيد، اما مخالفت هم نكنيد و توجه كنيد كه او نياز به راهنمايى و نصايح اخلاقى هم ندارد. در حقیقت، شاید بهتر باشد شما با احساسات شخصی خود در شرایط مشابه درگیر شوید و مثلاً بگویید، «می فهمم چرا این موضوع تو را این قدر ناراحت می کند»، یا «معلومه اين موضوع خیلی برات سخت بوده». همچنین نگران نباشيم كه همدلی موجب تشویق و تقويت احساس ناراحتى او شود. دريافت همدلى به او یاری می رساند  خود را با احساساتى كه تجربه مى كند، تنها احساس نکند. همچنين او تشويق مى شود تا هم به احساسات خود بيشتر توجه كند و هم آنها به زبان آورد. به یاد داشته باشید که قادر نیستید در هر موقعیتی، احساس فرزند خود را کنترل نمایید. احساس او بخشی از پاسخ طبیعی برای یک موقعیت خاص است. در واقع، شما با انتقال این موضوع که دارید به آنچه او احساس می کند، «فعالانه گوش می كنيد»، با کودک خود ارتباطى گرم برقرار می کنید. به عبارت دیگر، به فرزند نوجوان خود کمک می کنید با شما بیشتر احساس صمیمیت کرده و درك کند که دوستش دارید. اين همان چيزى است كه همه والدين دوست دارند در ارتباطشان با فرزند نوجوان به دست بياورند.

بیشتر والدین براى ابراز همدلی با کودکان خردسال خود، آمادگى بیشتری احساس می کنند، اما با نوجوانان چنين نيست. برای مثال، وقتی کودک نوپای شما به دلیل خالی شدن باد بادکنکش گریه می کند، شما متوجه دل شکستگی او می شوید، احتمالا" او را در آغوش مى گيريد و به او نمى گوئيد نبايد براى چنين موضوعى ناراحت شود. اما وقتی فرزند شما نوجوان باشد و ناراحتی خود را به خاطر گم شدن چیزی ابراز کند، احتمال دارد بهش بگویید، «تقصیر خودته که گمش کردی، پس ديگه نبايد ناراحت باشى»،  يا «اين كه چيزى نيست، بيخودى ناراحت نباش». این دو هیجان فرقی با هم ندارند اما واکنش شما به آن ها کاملاً متفاوت است. در هر دو مرحله سنی، مهم است که به جای سرزنش کردن، بى اهميت تلقى كردن موضوع، یا مقصر تلقى  كردن او، ابراز همدلی نمایید. یادگیری و تمرین کارآمد همدلی، مهارتی است که تا آخر عمر همراه شما خواهد بود. اگر آن را به طرز موثر به کار بگیرید، کانال ارتباطی مورد اعتماد و گشوده ای را برای شما فراهم می کند که می توانید از طریق آن ارتباط برقرار نموده و نظرات خود را به فرزند نوجوانتان انتقال دهید.

والدین تنها با حضور در کنار فرزندان خود می توانند کارهای بسیار زیادی انجام دهند. گاهی وقت ها، لزومی ندارد مسئله فرزندان خود را حل کنید. تنها کافی است درک و تفاهم خود را نشان دهید. وقتی برای گوش دادن و درک کردن زمان صرف می کنید، كار مهمى انجام داده ايد. نمونه ای از  ناهمدلى این است که بگوییم، « اين كه چيز مهمى نبود»، یا «تو نبايد از اين چيزها ناراحت بشى». این قبیل جملات به این معنا هستند که فرزند شما نباید به هیجانات خودش اعتماد کند بلکه باید به گفتار شما در مورد احساسات خود تکیه داشته باشد. در صورتی که فرد از كودكى  با این پیام ها بزرگ شده باشد، یاد می گیرد که درك خود از احساساتش (و بعداً قضاوت های خود) را كم ارزش بشمارد و این امر در نهایت ممكن است به اعتماد به نفس پایین او منجر شود.

بايد توجه كنيم همدلى و پذیرش احساسات نوجوان به معنای پذیرش رفتار او نیست. ما اين پيام را منتقل مى كنيم : همه ى احساسات قابل قبول هستند ولی تمام رفتار ها قابل قبول نیستند.

ضمنا درک و همدلی، باید پيش از هر گونه راهنمايى يا حتى اظهار نظر، نشان داده شود. شايد در غالب اوقات هدف نوجوان از بيان ناراحتى اش فقط دريافت درك و همدلى باشد و حتى نيازى به راهنمايى وجود نداشته باشد.

والدين و گفت و گو با نوجوان

براى گفت و گوى موفق با نوجوانان بايد شنونده خوبى باشيم و تفاوت ميان شنيدن و گوش كردن را درك كنيم. شنيدن يک رفتار فيزيولوژيك غير ارادى است كه در پاسخ به هر محرك صوتى  رخ مى دهد؛ مثلا هم اکنون که شما اين مطلب را مطالعه مي‌كنيد، ممكن است صداى هود آشپرخانه، صداى ماشين‌ها در حال تردد در خيابان و چندين صداى ديگر را بشنويد! اما گوش كردن پديده اى همراه با توجه است؛ مانند زمانى كه شما اخبار گوش می‌كنيد و همه توجه‌تان را متوجه شنيدن كلمات مى‌كنيد!  حقیقت این است که براى داشتن يک رابطه سالم و موثر حتى گوش کردن كافى نيست! ما بايد بتوانيم فعالانه گوش كنيم. گوش کردن فعال يعنى شما به آنچه مى شنويد توجه نشان می‌دهيد. به عبارت دیگر گوش مى‌دهيد و به طرف مقابل خود نشان  مى‌دهيد كه گوش مى‌دهيد. گوش کردن فعال يعنى، گوش كردن به صورتى كه متن و عمق حرف‌هاى نوجوان را بشنويد و نوجوان بداند و ببیند كه شما علاقه مند به گفتگو با او هستيد.

     توجه داشته باشيم كه فعالانه گوش کردن به سخنان نوجوانان و گفتگو با آنها درباره ديدگاه و تجربه‌هاى خود، باعث رشد عزت نفس و ارزش‌هاى مثبت در ايشان خواهد شد. اگر در اين كار استمرار داشته باشيد و نشان دهيد كه واقعا به اين كار اهميت مي‌دهيد، آنها هم به تلاش‌هايتان پاسخ خواهند داد و با شما ارتباط برقرار مي‌كنند. براى برقرارى رابطه سالم با فرزندان خود به نكات زير توجه كنيد:

  1. با آرامش صحبت كنيد.
  2. با آنها چه در منزل و چه خارج از منزل براى گفت و گو وقت صرف كنيد.
  3. اوقات مناسبى را براى حرف زدن با نوجوان اختصاص دهيد.
  4. نه زياده از حد سرسخت و نه بيش از اندازه احساساتى باشيد.
  5. هر وقت که نوجوان دوست دارد با شما حرف بزند، سعى كنيد در دسترس باشيد.
  6. نوجوان خود، علايق، فعاليت‌ها، دوستان و والدين دوستانشان را بشناسيد.
  7. براى صحبت در باره موضوعات مهم ولى حساسى مثل سيگار و مواد، و همچنين روابط و موضوعات جنسى ظرفيت و آرامش داشته باشيد. 

     نوجوانان بايد بدانند كه والدينشان به حرف‌هاى آنان گوش خواهند داد و اگر مشكلى پيش آيد زود از كوره در نخواهند رفت. اگر آنها فكر كنند كه شما با خشم به حرف‌هاى آنان واكنش نشان خواهيد داد، به احتمال بسيار كم لب به سخن خواهند گشود و از شما كمک يا نظر نخواهند خواست.

فکر کنیم:

1.     آیا در فرصت هاى روزمره مثل زمان غذا خوردن با فرزندان خود ارتباط برقرار می‌کنید؟

2.     آیا حین پیاده روی، رساندن آنان به مدرسه و انجام فعالیت‌های دیگر با آنها ارتباط برقرار می‌کنید؟ وقتی سرگرم کارهای خانه هستید و آشپزی می‌کنید، نوجوان را دعوت می‌کنید که با هم باشید؟ هنگام خرید با نوجوان همراه و هم‌کلام می‌شوید؟

3.     آیا برای هر یک از فرزندان خود به صورت جداگانه وقت اختصاص می‌دهید؟

4.     آیا از فرصتهایی که پیش میآید برای صحبت کردن درباره ارزشها و انتخابهای مهم زندگی بهرهگیری میکنید؟ 

 

     شنونده خوبی باشیم.

     شما بايد شنونده فوق العاده‌اى باشيد و هم به سخنان بر زبان آمده و هم به احساسات ناگفته نوجوان گوش فرا دهيد. «از دوستانم متنفرم و ديگر دوست ندارم آنها را ببينم». اين جمله چه معنايى دارد؟ آيا فرزند شما مي‌خواهد بگويد ناراحت است، تنها است يا طرد شده است؟ يا توضيح ديگرى در كار است؟ پاسخ شما مي‌تواند اين باشد: «با اين حرف‌ها، احساس مى كنم خيلى از دست دوستات ناراحتى».  چنين جمله اى او را براى صحبت بيشتر تشويق مى كنيد.

براى شنونده ى خوب بودن اين نكات را در نظر بگيريد:

  1. حرف فرزند خود را قطع نكنيد و به افراد دیگر نیز اجازه اين كار را ندهيد.
  2. وقتى فرزند شما صحبت مى‌كنند به او نگاه كنيد. ارتباط چشمى را حفظ كنيد و به او نشان دهيد كه به حرف‌هايش گوش مى‌دهيد. واكنش شما به گفته‌های نوجوان مى‌تواند فيزيكى (مانند سر تكان دادن، بالا و پايين آوردن سر، يا لمس دست نوجوان) يا زباني ( مثل آهان،جدی؟ عجب، و...) باشد.
  3. اگر سخنان او را به طور كامل درك نكرده ايد، از او بخواهيد که توضيح دهد، نظرش را مجددا بيان كنید تا مطمئن شويد كه درست فهميده‌ايد. با بيان برداشت خود،  نشان دهد سخنان گفته شده را درست فهميده‌ايد.
  4. سعى كنيد احساسات نهفته در پشت گفتار نوجوان را بشنويد و به آنها پاسخ دهيد. درباره احساسات فرزندان خود حدس نزنيد، بلكه احساساتشان را از خودشان بپرسيد.
  5. به جاى پيام‌هاى عمومى "تو" ( تو هميشه من رو ناراحت مى كنى )، از پيام‌هايى استفاده كنيد كه "من" در آنها به كار مي‌رود: (من ناراحت ميشم وقتى مى بينم...).
  6. اگر زمان مناسبی نیست، يا فرصت نداريد از نوجوان خود بخواهيد كه گفتگو را متوقف كنيد، ولى همان موقع به او بگوئيد اولين زمان مناسب چه وقت است تا بتوانيد صحبت و گفت و گوى خود را دنبال كنيد. مدت زمانى را كه براى صحبت درباره مسايل مهم او لازم است، فراهم نماييد.
  7. قضاوت نكنيد و وقتى فرزند شما مطلب منفى يا ناراحت كننده‌ای می‌گوید احساس خود را به او بگوييد. براي مثال "خيلى متاسفم كه اوضاع در مدرسه خوب نيست" درصورتى كه واقعا چنين حسى داشته باشيد آن را به زبان بیاورید، در غیر این صورت هرگز تظاهر نكنيد.
  8. برخى نوجوانان بيشتر از سايرين آمادگى حرف زدن دارند. اين تمايل آنان را پذيرا باشيد. آنها وقتى بزرگ شدند بيشتر به تنهايى و خلوت احتياج خواهند داشت.
  9. يادتان باشد مجبور نيستيد كه همه چيز را درست كنيد. وقتى نوجوانان درگير حل مشكلات خود هستند، استقلال را ياد مي‌گيرند.

 

گوینده خوبی باشیم.

     در ارتباط با نوجوان پيام را بايد به گونه‌اى منتقل كنيم كه مورد توجه او قرار بگيرد. براى اين كار بايد بتوانيد حالات چهره و بدن خود را با آن چه به زبان مى‌آوريد هماهنگ كنيد. همچنين بايد كلماتى كه انتخاب می‌كنيد، با لحن و آهنگ صحبت شما در رابطه با موضوع بحث متناسب باشد.

  نكات زير را در نظر بگيريد:

  1. صورت خود را به سمت نوجوان برگردانيد.
  2. آنچه را مى‌خواهيد بگوييد، واضح بيان كنيد.
  3. به نوجوان نگاه كنيد و با او ارتباط چشمى داشته باشيد.
  4. به نوجوان فرصت سوال يا اظهار نظر كردن بدهيد.
  5. مبهم صحبت نكنيد و با بيان جزئيات زياد موضوع را پيچيده نكنيد. سخنرانى نكنيد.
  6. به پيام‌هاى غير‌كلامى كه توسط نوجوان ارسال مى‌گردد، بازخورد دهيد.
  7. سعى كنيد خود را جاى نوجوان قرار دهيد و احساسات او را در نظر بگيريد.
  8. مطمئن شويد آنچه كه مى‌گوييد با لحن صدا و زبان بدن شما هماهنگى دارد.

     اميد است با  به کاربستن مهارت‌هاى همدلى، گوش كودن فعال و بيان كردن قادر باشیم کیفیت رابطه خود با نوجوان را به حد قابل توجهى ارتقا دهیم.

Blog archive